Interview met de bedenker van Max Havelaar |
87 hits |
Vandaag krijg ik de kans om die hoop bewaarheid te zien worden. Ik sta in een klein zijstraatje van de Biltstraat, bij een gevel van hooguit 5 meter breed, voor een eenvoudige houten voordeur te staren naar een klein, onopvallend bordje boven die deur: ‘Solidaridad’, staat op het bordje.
Ik heb een afspraak voor een interview met Nico Roozen, directeur van Solidaridad, de organisatie die de motor is achter duurzame fairtrade initiatieven als Max Havelaar, Made-By, Kuyichi en Agrofair. Wie is deze Nico Roozen? Wat drijft hem om te doen wat hij doet en wat kunnen jonge Time to Turners leren van deze zwaargewicht in de wereld van rechtvaardigheid en duurzaamheid?
Nico Roozen is een 53-jarige vader van 3 kinderen, studeerde geschiedenis en theologie en is al jaren directeur en drijvende kracht achter Solidaridad. Omdat ik weet hoe ‘wij wereldverbeteraars’ werken, ga ik ervan uit dat hij ruim de tijd neemt voor zijn afspraken en dat hij dat ook wel zal doen voor de mensen die hij vóór mij ontmoet… in andere woorden, ik ben ruim te laat en heb de mazzel dat ook zijn eerdere afspraak uitloopt, waardoor ik geen grote flater sla, voordat ik de man überhaupt ontmoet heb. Na een kopje eerlijke koffie en een uitleg over wat ik kom doen, begin ik mijn vragen op Nico af te vuren en ontrolt zich een boeiend gesprek over geloof, verantwoordelijkheid, onverschilligheid en dabar.
Waar denkt u aan als je Time to Turn hoort?
Ik vind het een spannende organisatie van jonge christenen die andere jongeren op een creatieve en positieve manier proberen te bereiken en aanzetten om hun verantwoordelijkheid voor de wereld te nemen. Volgens mij is het belangrijk dat dit door jonge mensen gebeurt die dezelfde taal spreken als de hippe, trendgevoelige jeugd. Dat doet Time to Turn. Wat de zinspreuk zelf betreft, vind ik de dubbelheid leuk; aan de ene kant geeft het de urgentie aan om het anders aan te gaan pakken in de wereld, terwijl het aan de andere kant ook een oproep tot bekering is in een modern en toegankelijk jasje.
Je hebt het over de taal van hippe, trendgevoelige jeugd. Zie je jezelf als hip?
Niet als je hip ziet als meegaand met alle actuele jongerentrends. Ik vind echt niet alle dingen leuk die tegenwoordig ‘in’ zijn. Ik denk trouwens dat je ook niet te hip of jeugdig moet willen overkomen als je 53 jaar oud bent. Overigens houden mijn kinderen en de contacten die ik met jongeren heb, me wel jong en ik heb zeker het gevoel dat ik ‘bij de tijd’ en ‘jong van geest’ ben. Daarmee bedoel ik dat ik oprecht geïnteresseerd ben in wat er aan de hand is, daar mijn verantwoordelijkheid in wil nemen en richting wil geven aan initiatieven die ik goed vind. Dat heb ik altijd gehad, maar dat is wel iets waarin Solidaridad wel met zijn tijd meegaat.
Mijn jeugd lag aan het eind van de jaren ’60 en het begin van de jaren ’70; de tijd van de studentenprotesten en de roep om massale en radicale vernieuwingen in samenleving, bedrijfsleven en kerk. Ik denk dat die tijd een hoop goeds teweeg heeft gebracht. Het heeft verbanden losser gemaakt. Toch zijn we er ondertussen achter dat de markteconomie of zo je wilt het kapitalisme niet af te schaffen is. Elke grote ideologie die dat probeerde heeft gefaald.
Waar ik me vroeger dus afzette tegen het bedrijfsleven, proberen we nu met Solidaridad juist toenadering te zoeken tot bedrijven en te kijken hoe we invloed kunnen uitoefenen om dat systeem aan te passen tot een vorm waarin rechtvaardigheid en duurzaamheid een belangrijke rol spelen.
In die zin heb ik dus nog steeds dezelfde idealen, maar ben ik wel dusdanig bij de tijd, dat we zijn meeveranderd met de samenleving zonder conformiteit.
Is het mogelijk, dat het bedrijfsleven zo verandert dat er prioriteit komt te liggen bij rechtvaardigheid en duurzaamheid?
Met Max Havelaar, Kuyichi en Agrofair hebben we al laten zien dat het mogelijk is. Wellicht nog te veel in de marge, maar ik ben ervan overtuigd dat het ook in de breedte zal gaan gebeuren. Dat zie je bijvoorbeeld al aan het feit dat er in het bedrijfsleven steeds meer aandacht komt voor maatschappelijk ondernemen. Ik denk wel dat dit een strijd is die nooit af zal zijn omdat oneindige hebzucht helaas nooit zal verdwijnen. Elke generatie zal het gevecht dus weer moeten voeren met de middelen die bij de tijd passen..
Maar het gaat met zulke kleine stapjes. Als je kijkt naar Max Havelaar: Voor de lancering van het keurmerk kwam er uit een marktonderzoek dat een marktaandeel van 12% in Nederland haalbaar was. Het marktaandeel is nog nooit boven de 4% uitgekomen.
Uiteindelijk gaat het natuurlijk over wat mogelijk en haalbaar is. Daar moet je op gericht zijn. Mijn motto is dat ik het onmogelijke haalbaar wil maken. Ik wil toewerken naar het mogelijk maken van wat op dit moment nog niet mogelijk lijkt te zijn. Heel mooi daarbij is de naam van de Mexicaanse boerenorganisatie waarmee Solidaridad Max Havelaar heeft ontwikkeld. De organisatie heet ‘organisar la esperanza’ wat zoveel betekent als ‘de hoop organiseren’ Daar zijn we mee bezig; met het organisatieproces van de hoop.
Natuurlijk moet het proces van verandering in haalbare stappen opgesplitst worden, maar voor mij is het moreel onmogelijk, om het onmogelijke (een rechtvaardige wereld) als onmogelijk te kwalificeren.
Waar komt die vastberadenheid vandaan?
Dat heeft te maken met drie dingen: frustratie, commitment en geloof.
Mijn grootste frustratie van tegenwoordig is de onverschilligheid die ik om me heen zie. Mensen hebben steeds meer de neiging om in een cocon van hun eigen leventje te kruipen en geen kennis of verantwoordelijkheid te nemen voor de wereld buiten hun directe omgeving. De filosoof Levinas zegt daarover dat je jezelf kan leren kennen in het gelaat van de ander; je kan je blik afwenden, of de vraag om verbondenheid die er in besloten ligt beantwoorden. Ik zie steeds vaker dat de blik afgewend wordt.
Hoe voorkomt u dat u zelf onverschillig wordt, bijvoorbeeld wanneer uw acties maar weinig effect hebben?
Door me te committeren aan de armen. Als ik moedeloos wordt en het opgeef, dan hoef ik me geen zorgen te maken over of er morgen brood op de plank is. Mensen in de derde wereld kunnen het zich echter niet permitteren om moedeloos te worden. Als de armen opgeven, dan betekent dat dat ze hun toekomst en de toekomst van hun kinderen opgeven. Ik heb me verbonden aan die armen, dus ook ik kan me geen moedeloosheid permitteren. Bovendien leidt moedeloosheid tot onverschilligheid; de grootste vijand van de mensheid.
U noemt ook uw geloof. Hoe heeft dat te maken met uw vastenberadenheid om door te gaan, tegen de klippen op?
Ik vind dat het geloof iets is dat je hele leven moet doortrekken. Geloof gaat over betrokkenheid in plaats van over een geloofspamflet dat zich beperkt tot de zondag. Dat idee lees ik bijvoorbeeld terug in Mattheus 25, waar Jezus vertelt over het laatste oordeel. Hierbij heeft de doorslaggevende vraag niets te maken met orthodoxie. Jezus vraagt: “Wat heb je gedaan voor de minste van mijn broeders?” Het gaat over de vraag of we de hongerigen hebben gevoed, de naakten gekleed en de gevangenen bezocht. Het feit dat ik mijn geloof direct koppel aan daden is terug te voeren op het Hebreeuwse woord DABAR. Dat woord betekent zowel woord als daad. Dat is een dubbelwoord. In het Westen hebben we deze twee begrippen van elkaar losgekoppeld waardoor we de mogelijkheid hebben gecreeerd om een politiek correct antwoord te geven zonder dat we daar daadwerkelijk consequenties aan hoeven te koppelen.
U bent geschiedkundige en theoloog. Vanwaar die combinatie?
Geschiedenis en heilsgeschiedenis hebben een hoop met elkaar te maken. Ik vind het boeiend om te zien welke weg de mensheid gegaan is en welke keuzes gemaakt zijn , maar tegelijkertijd ben ik ook geïnteresseerd in haar bestemming; waar gaan we naar toe? Als ik naar de geschiedenis kijk en ik betrek daar religie bij, dan zie ik dat mensen God altijd voor hun karretje hebben proberen te spannen. Ze tekenen Hem af als een machtige, krijgslustige en wrekende god in wiens naam ze oorlog kunnen voeren en anderen kunnen onderwerpen. Als ik me daarentegen in de god van de joodse en christelijke traditie verdiep dan kom ik erachter dat God zich juist manifesteert, niet als de veldheer die mensen kunnen claimen, maar juist in de minste en zwakste mens. God werkt altijd door de kleinste, zoekt altijd de arme op en komt zelfs op aarde in de gedaante van een kwetsbaar en vervolgd kind. Die omkering maakt God voor mij god. Iemand die zich identificeert met het zwakke kan je niet voor je karretje spannen of op je banier zetten.
Ik vind ook dat deze god de enige is waar we het over mogen hebben als we over het goddelijke spreken. Dat is tevens een god wiens zegen je niet kunt claimen. Je kan hooguit zijn beeld gebruiken als model voor jouw handelingen en of dat zegen draagt is aan hem. Solidaridad wil een organisatie zijn die naar dit christelijke model wil handelen; gekend door haar daden.
Heeft u tot slot nog een wijze raad voor jonge idealisten?
De mens kan alleen leven vanuit een oneindige betrokkenheid. Betrokkenheid is geen last, omdat het waarde en zin geeft aan het leven. Armoede is een onmenselijke staat, maar zucht naar oneindige welvaart kan even zeer verontmenselijken. Betrokkenheid geeft een mens menselijkheid.
Kijk om je heen en pak iets aan. Relationeer je ergens mee. Raak betrokken bij de samenleving en ‘be a part of the solution.’
Lichtelijk verdwaasd en getroffen sta ik even later weer voor het onooglijke geveltje. Ik heb een hoop om over na te denken.
|
Recente artikelen 