Angst is de wortel van alle kwaad |
84 hits |
Over de hele wereld staat Alkmaar bekend als kaasstad, maar hoewel wij kaas ook kunnen waarderen, gingen we 28 september op bezoek bij onze geweldloze held Jim Forest.
Jim Forest is 67 jaar geleden geboren in de Verenigde Staten. Zijn ouders hadden kasten vol met boeken en die Jim hebben gevormd. Hij is journalist geworden. Jim heeft een periode samengewerkt met Dorothy Day, toen hij bij de Catholic Worker Movement betrokken was. Hij is actief geweest bij diverse vredesbewegingen. Hij groeide op in de jaren 50 tijdens de Koude Oorlog en dat feit heeft er mede voor gezorgd dat hij veel nadenkt over oorlog en vrede. Tijdens de Koude Oorlog heeft Jim kennis gemaakt met de grootste vijand van Amerika door een aantal jaar in de Sovjet Unie te wonen. Daar ontdekte hij dat Russen geen afschrikwekkende monsters zijn, maar mensen. In 1977 kwam hij met zijn gezin naar Nederland, waar hij nu als schrijver werkzaam is.
Wat is volgens u de oorzaak van oorlog?
Bij oorlogen zijn vele oorzaken aan te wijzen, maar de belangrijkste oorzaak is volgens mij altijd angst. Angst voor het onbekende. Thomas Merton, de monnik die beroemd is geworden vanwege zijn ideeen over oorlog en vrede schreef: the root of war is fear, de wortel van oorlog is angst. Veel Amerikanen vonden dit verdacht. Russen waren gewoon slecht en als je zei dat dit niet zo was, dan moest je wel een communist zijn. Merton is hier dan ook regelmatig van beschuldigd.
Wat is de belangrijkste taak van een vredesbeweging?
Een vredesbeweging moet proberen mensen te helpen met hun angsten om te gaan. Angst is voor veel mensen het belangrijkste agendapunt. Een vredesbeweging zou moeten laten zien dat deze angst ongegrond is. Dit geldt niet alleen voor oorlog en vrede, maar angst werkt door op allerlei gebieden in ons leven. Sommige milieu- en vredesorganisaties proberen mensen te overtuigen van hun doelen door angst te communiceren. Als je niets doet gaat de wereld kapot! Dit kan soms een positief effect hebben, maar dit mag nooit de enige boodschap zijn.
Waarom niet, als angst toch werkt?
Ik vind de nucleaire winter een goed voorbeeld van dat angst nooit de enige boodschap kan zijn. De bevolking van Amerika en ook de politici waren er bijna van overtuigd dan de nucleaire winter te gruwelijk was om nog langer te overwegen om kernwapens te gebruiken. Overal werd gesproken over ontwapening. Tot er een Amerikaans vliegtuig door de Russen werd neergeschoten. Toen was iedereen weer voor kernwapens. De angst voor de Russen bleek groter te zijn dan de angst voor de nucleaire winter. Dit voorval was voor mij een aanleiding om met een vredesbeweging naar Moskou te gaan. Hier heb ik ontdekt dat Russen ook mensen zijn.
(De nucleaire winter is een effect waarvan men vermoedt dat het op zal treden bij een grootschalige atoomoorlog. Er komen grote hoeveelheden stof vrij die in de atmosfeer terechtkomen. Dit stof houdt het zonlicht tegen, waardoor er duisternis en kou op aarde zal zijn. Door deze winterse of nog ergere omstandigheden wordt de plantengroei verminderd met als gevolg voedselschaarste en honger bij dieren en mensen.)
Jim Forest vertelde ons dat hij tijdens de Vietnamoorlog ingebroken had bij het gemeentehuis van een stad in Amerika om daar alle oproepbevelen voor de dienstplicht mee te nemen. Al deze oproepen heeft hij verbrand. Forest wilde de jongens uit die stad sparen voor de dood of de verminking van de oorlog. Jim moest hiervoor een jaar lang in de gevangenis zitten.
Dit bracht ons bij de vraag:
Wanneer moet je de keus maken om op te houden met gehoorzamen?
Bij je verzetten denken mensen vaak meteen aan een wet overtreden. Maar je bent al ongehoorzaam als je weigert om in angst te leven. Jullie zijn al burgerlijk ongehoorzaam omdat jullie weigeren te luisteren naar wat de samenleving en reclames je vertellen wat belangrijk is. Ik ga niet doen wat ze willen dat ik doe: bang zijn.
Maar soms betekent geweldloos verzet wel het overtreden van een wet.
Dat klopt, maar ongehoorzaamheid is nooit een doel in zichzelf. Het is altijd een middel. Ongehoorzaamheid is dan ook niet het belangrijkste middel om mensen bewust te maken van hun angsten. Bovenaan de lijst staat altijd communicatie. Het is belangrijk dat je mensen nooit bang maakt met wat je doet. Ik probeer altijd publieke aandacht te krijgen, maar op een niet bedreigende manier. Je moet ook kijken naar wat je gezinssituatie is. Omzien naar je gezin. Ik heb ook risico genomen terwijl ik kleine kinderen had. Ik wist dat ik geen jaren naar de gevangenis zou hoeven, maar toch heb ik als vader in de gevangenis gezeten. Het hangt af van je familiesituatie of dit mogelijk is. Op dat moment vond ik dat nodig, maar achteraf heb ik daar gemengde gevoelens over.
En het is altijd mogelijk om te kiezen voor geweldloos verzet?
Nee, dit is een illusie. Het christendom is geen ideologie, er bestaat geen blauwdruk van hoe geweldloosheid moet. Ik zie mezelf ook niet als pacifist, dat vind ik een te radicale term; iedere situatie heeft een eigen beoordeling nodig. Ik richt me daarom niet op het pacifisme, maar op zoveel mogelijk een geweldloze manier kiezen. Christenen zijn niet perfect. We maken fouten, en vergeving is daarbinnen een belangrijke weg.
Hoe gaat uw gezin om met uw levenshouding?
Mijn dochter vond ons maar een armoedig gezin, ze wilde graag mooie spullen hebben en rijk zijn. Toen ze ging studeren koos ze voor een business school om rijk te kunnen worden. Maar na een jaar hield ze het voor gezien: die mensen zijn zo saai! Ze stapte over naar een studie geschiedenis in Amsterdam (die niet per se de beste carriereperspectieven biedt).
Is het belangrijk om onze collectieve schuld, onze collectieve fouten in gemeenschap bij God te belijden?
Natuurlijk, we mogen alleen niet samen bidden tot God om dan eigenlijk stiekem iets tegen elkaar te zeggen. God mag niet gebruikt worden om tot anderen te spreken. Je kan een weekend organiseren van reflectie op bijbelse teksten, met vasten en stil gebed. We moeten belijden wat we hebben misdaan. De schuldbelijdenisdienst die ik meemaakte in Canterbury is mij altijd bijgebleven. In deze dienst stond stille schuldbelijdenis centraal. In de grote kerk stond een kaars aan die de hele kerk verlichtte. Het was doodstil en iedereen bad zijn gebed. Vele woorden die gesproken worden vergeet je weer, maar deze stilte heeft een onvergetelijke indruk op mij gemaakt.
Is het noodzakelijk om je aan te sluiten bij een specifiek christelijke beweging als het gaat om geweldloos verzet?
Als je gelooft dat het christelijk geloof belangrijk voor je is en je gelooft dat christenen niet genoeg doen, dan is het goed om voor een christelijke organisatie te kiezen.
Gelooft u ook dat er een zogenaamde rechtvaardige oorlog kan bestaan?
Ik kan me een rechtvaardige oorlog niet voorstellen. Er gaan altijd onschuldige mensen dood. Maar ik kan wel begrijpen dat er mensen zijn die het willen.
In de Tweede Wereldoorlog leek geweldloosheid niet te werken.
Zelfs de nazi’s kunnen op een geweldloze manier worden tegen gewerkt. Er zijn veel voorbeelden van geweldloos verzet die vele levens hebben gespaard. Denk bijvoorbeeld aan de beweging die Weisse Rose in Duitsland. Zij waren uitgesproken antiracistisch, anti-nazistisch. Zij drukten illegale oorlogspamfletten waarin onder andere stond dat de Duitsers de oorlog niet meer konden winnen maar alleen maar uitstellen, ze deelden die pamfletten uit aan de Duitse burgers. Of denk aan het voorbeeld van Hebe Kollbrugge, de initiatiefneemster van een verbindingslijn om microfilms met door het verzet verzamelde informatie van Nederland naar Zwitserland te krijgen; de zogenaamde Zwitserse Lijn. Ook landen hebben zich geweldloos verzet: hierbij kun je denken aan de Denen. Zij hebben lang kunnen tegenhouden dat de Joden uit hun land werden gedeporteerd. Vervolgens, toen het eenmaal niet meer te stoppen was, hebben ze veel Joden gered door te betalen voor hun overtocht naar Zweden. Ze hebben zelfs de Duitsers zover gekregen dat de Joden die toch nog werden opgepakt in een light-versie van een concentratiekamp werden geplaatst, waar de meeste doden vielen door ouderdom of ernstige ziekten.
Maar zonder de Amerikaans/Engelse gewelddadige invasie waren wij nooit bevrijd.
Ik stond niet voor deze keuze, daarom durf ik daar geen stellige uitspraak over te doen. De invasie kan de juiste keuze geweest zijn. Het belangrijkste is dat beslissingen niet worden genomen uit angst. Het is beter te vechten dan te vluchten en bang te zijn.
Er is nu geen oorlog in Vietnam. Waartegen zouden we ons nu moeten verzetten?
Er is nu wel een oorlog in Afghanistan. Maar denk ook aan burgerrechten, milieu en aan mensenhandel in Amsterdam.
Wat vindt u van de oorlog in Afghanistan?
Ik geloof niet dat je met een oorlog terrorisme kunt uitroeien. De angst die veel Nederlanders hebben voor de extreme islam heerst ook onder gematigde moslims. Afghanistan is geen land vol met moslimextremisten. Door ons te bemoeien met de oorlog in Afghanistan nemen we deel aan een burgeroorlog, dat moeten we ons realiseren. Een burgeroorlog waarin wij een kant hebben gekozen.
In Nederland is Geert Wilders succesvol in het zaaien van angst voor moslims. Wat kunnen wij hier tegen doen?
Zoek een moslim op met wie je samen rond kunt reizen. Samen kun je in allerlei kerken en moskeeen laten zien dat jullie heel normale, ongevaarlijke mensen zijn. Tegelijk moeten we ook realistisch zijn over de islam en er geen stripverhaal van maken over hoe lief en leuk de islam is. Er staan echt oproepen tot geweld in de koran en er zijn echt teksten waarin het slaan van vrouwen wordt goedgekeurd. Maar leer moslims kennen! Ontmoet ze. Vraag hen wat ze belangrijk vinden aan het dragen van een hoofddoekje, of vraag hen wat hun mening is over de moeilijke teksten in de koran.
Recente artikelen 